Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Αθηνών

Ιστορία και δράσεις

Το Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Αθηνών ιδρύθηκε το 1929 από τον καθηγητή Παιδαγωγικής Νικόλαο Εξαρχόπουλο (1874-1960), επί πρωθυπουργίας Ελευθερίου Βενιζέλου και υπουργίας Κωνσταντίνου Γόντικα. Στεγάστηκε σε νεόδμητο διδακτήριο (όπου λειτουργεί έως σήμερα), έργο του αρχιτέκτονα Κ. Δήμου, επί των οδών Σκουφά 43 και Λυκαβηττού, στο Κολωνάκι. Αρχικά περιελάμβανε ένα 1/θέσιο και ένα 6/θέσιο Δημοτικό (για αγόρια και κορίτσια) και ένα 6/τάξιο Γυμνάσιο Αρρένων.

Κύριοι στόχοι του σχολείου, το οποίο τελούσε υπό την εποπτεία του Πανεπιστημίου Αθηνών, ήταν «η ορθή διαπαιδαγώγηση των μαθητών, η πρακτική άσκηση πτυχιούχων καθηγητών και δασκάλων και η έρευνα του Εργαστηρίου Πειραματικής Παιδαγωγικής». Χαρακτηριστική εικόνα της πρωτοποριακής πνοής του σχολείου δίνουν ορισμένα από τα πρώτα διοικητικά του βιβλία, όπως το «Βιβλίον ἐπικοινωνίας μεταξύ γονέων καί διδασκόντων, 1937-38», το «Βιβλίον ὕλης ἀπογευματινῆς προαιρετικῆς ἐργασίας», τα «Βιβλία ἀκροάσεων διδασκαλιῶν» των πτυχιούχων δασκάλων και καθηγητών, αλλά και πολλά από τα εποπτικά όργανα διδασκαλίας που παραγγέλθηκαν στο εξωτερικό ειδικά για το σχολείο, όπως αποδεικνύεται από τα Βιβλία Υλικού που φυλάσσονται στο Ιστορικό Αρχείο του. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο επιφανής γερμανός παιδαγωγός και ψυχολόγος Eduard Spranger, σημείωνε στο Βιβλίον Επισκεπτών στις 24 Οκτωβρίου 1931: «Ἐγώ, ἐπί τοσαῦτα ἔτη διδάσκων ἐν Βερολίνῳ δέν κατώρθωσα νά ἐπιτύχω τήν ἴδρυσιν παρομοίου κέντρου».

Πρώτος του διευθυντής υπήρξε ο Γεώργιος Παλαιολόγος, ενώ μακροβιότερος στην ίδια θέση υπήρξε ο Νικόλαος Λεγάκις. Επί των ημερών του, το Σχολείο έζησε τον πυρετό τού Ελληνοϊταλικού πολέμου, αλλά και την τραγωδία της Γερμανικής Κατοχής. Κατά τη διάρκειά της έχασε μαθητές του λόγω της πείνας και των κακουχιών, ενώ ένας απόφοιτός του, ο Δημήτρης Λόης, εκτελέστηκε για τη συμμετοχή του στο πρώτο μεγάλο αντιστασιακό σαμποτάζ στην Ευρώπη, την ανατίναξη των γραφείων της φιλοναζιστικής οργάνωσης ΕΣΠΟ, στις 20 Σεπτεμβρίου 1942.

Ανάμεσα στους δασκάλους και τους καθηγητές εκείνης της εποχής, ξεχωρίζουν ο φιλόλογος Νικόλαος Σκιαδόπουλος, που δολοφονήθηκε από Έλληνες συνεργάτες των ναζί, ο Κομνηνός Πυρομάγλου και η δασκάλα Αλεξάνδρα Μάνου, που έκανε μάθημα στα παιδιά της Αθήνας από το ραδιόφωνο, καθώς τα σχολεία της πόλης υπολειτουργούσαν. Μέλος τής Σχολικής Εφορείας υπήρξε, επίσης, ο παράτολμος κινηματογραφιστής της κατεχόμενης Αθήνας, Άγγελος Παπαναστασίου. Οι δυνάμεις Κατοχής όχι μόνο επιτάξανε το Σχολείο (τα μαθήματα συνεχίστηκαν στον ναό του Αγίου Διονυσίου, σε γειτονικά σπίτια και αλλού), αλλά φεύγοντας κατέστρεψαν ή άρπαξαν μέρος του εξοπλισμού του και ανατίναξαν το αμφιθέατρό του, στο οποίο ήδη προπολεμικά πραγματοποιούνταν δειγματικές διδασκαλίες των καθηγητών του σε ακροατήρια μαθητών, φοιτητών και καθηγητών.

Παρ’ όλα αυτά, το σχολείο εξακολούθησε να λειτουργεί αδιαλείπτως και, μάλιστα, οι μαθητές του συγκρότησαν, πολύ πριν από την καθιέρωση των σχολικών συμβουλίων, μεγάλη αυτοδιοικούμενη σχολική κοινότητα, η οποία φρόντιζε για διάφορα ζητήματα της σχολικής ζωής, από τις εκδρομές έως την καθαριότητα του κτηρίου και τη λειτουργία αυτόνομης μαθητικής βιβλιοθήκης. Για την ιστορία, ας αναφέρουμε ότι τρεις από τους πρωθυπουργούς που ανέλαβαν τα ηνία της χώρας μας από το 1981 μέχρι σήμερα αποφοίτησαν από το Π.Σ.Π.Α. Με χρονολογική σειρά: ο Ανδρέας Παπανδρέου το 1937, ο Κώστας Σημίτης το 1954 και ο Κώστας Καραμανλής το 1974. Αρκετοί ακόμη πολιτικοί από όλους τους χώρους, που συνέβαλαν στη μεταπολιτευτική ιστορία της χώρας μας, κάθισαν στα θρανία του ιστορικού αυτού σχολείου, όπως οι Ιωάννης Βαρβιτσιώτης, Λεωνίδας Κύρκος και Γεώργιος Αλέξανδρος Μαγκάκης. Μεταξύ των μαθητών του σχολείου που αργότερα ακολούθησαν λαμπρή καριέρα σε όλο το φάσμα των επαγγελματικών δραστηριοτήτων ήταν (αναφέρουμε ενδεικτικά) οι: Νίκος Πουλαντζάς, Νίκος Κούνδουρος, Χαράλαμπος Σαββάκης, Νίκος Αλιβιζάτος και Νίκος Σκουτερόπουλος.

Στη δεκαετία του 1960 το σχολείο επεκτάθηκε και έκτοτε, χάρη στις επανειλημμένες ανακαινίσεις του, είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις διαρκώς μεταβαλλόμενες ανάγκες του σύγχρονου σχολείου. Από τη δεκαετία του ‘80 λειτουργεί με Δημοτικό και μικτό Γυμνάσιο και Λύκειο, ενώ από το 1982 υπάγεται στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Αθήνας διατηρώντας πάντα τον πνευματικό του δεσμό με το Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Σήμερα, το Π.Σ.Π.Α. εξακολουθεί να λειτουργεί ως Πειραματικό Σχολείο, όπως άλλωστε προβλεπόταν στον ιδρυτικό του νόμο, ενώ πλέον εποπτεύεται από την Επιστημονική Επιτροπή Προτύπων Πειραματικών Σχολείων, η οποία υποστηρίζεται διοικητικά από το Αυτοτελές Τμήμα Προτύπων και Πειραματικών Σχολείων του Υπουργείου Παιδείας Έρευνας και Θρησκευμάτων. Κύριο γνώρισμα του Π.Σ.Π.Α. παραμένει ο «οικογενειακός» του χαρακτήρας, αφού οι περισσότεροι μαθητές του διανύουν σ’ αυτό όλα τα χρόνια των εγκύκλιων σπουδών τους (Α΄ Δημοτικού – Γ΄ Λυκείου). Και βέβαια, συνεχίζεται η παράδοση για ποιοτική εκπαίδευση και συστηματική καλλιέργεια των δεξιοτήτων των μαθητών είτε με την εφαρμογή καινοτόμων διδακτικών μεθόδων και ομίλων αριστείας και δημιουργικότητας είτε με τη συμμετοχή του σχολείου σε ευρωπαϊκά προγράμματα, πολιτιστικές δράσεις, προγράμματα εθελοντισμού και αθλητικών δραστηριοτήτων

Σύνταξη κειμένου: δρ Γιώργος Δουλφής, φιλόλογος, δρ Κατερίνα Κυριακού, φιλόλογος

Φωτογραφία: Φίλιππος Αρβανιτίδης-Λυκόκας (απόφ. Π.Σ.Π.Α. 2018)

Αφίσα: Αριστοφάνης Γάσπαρης (απόφ. Π.Σ.Π.Α. 2006)