Το θέατρο – στάδιο της Θεσσαλονίκης βρίσκεται στην οδό Απελλού, στην περιοχή της πλατείας Ναβαρίνου. Είναι ένα κτήριο θεαμάτων στο οποίο συνδυάζονται δύο τύποι κτηρίων, του θεάτρου (ως προς τη διαμόρφωση του κοίλου στη μία πλευρά) και του σταδίου (ως προς το μήκος και την ευθύγραμμη διαμόρφωση στις μακριές πλευρές).Η παρουσία του θεάτρου στη ρωμαϊκή Θεσσαλονίκη είναι μαρτυρημένη σε επιγραφές και γραπτές πηγές. Η πλέον πρώιμη είναι αυτή του Λουκιανού στο γνωστό έργο του Λούκιος ή Όνος. Επιγραφή του έτους 141 μ.Χ. μας πληροφορεί για τη χορηγία ιδιώτη για την οργάνωση αγώνων μονομάχων και κυνηγιών προς τιμήν του αυτοκράτορα. Σε μια άλλη επιγραφή της εποχής των Σεβήρων, χρονολογημένη το 252 μ.Χ., μαρτυρείται διεξαγωγή κλασικών αγωνισμάτων στην πόλη κατά τη διάρκεια της τέταρτης πυθιάδας.Στις αρχές της δεκαετίας του ΄90, σε δύο οικόπεδα στην οδό Απελλού, ανασκάφτηκε το καμπύλο τμήμα ενός θεάτρου, το πλάτος του οποίου υπολογίζεται σε 100 μ. Ήλθε στο φως μια εξωτερική πεσσοστοιχία και ο εξωτερικός δακτύλιος πάνω στον οποίο εδράζονταν οι τελευταίες σειρές των κερκίδων. Στο μέσον του πλάτους του καμπύλου τοίχου, που φθάνει τα 3,5 μ., διαμορφώνεται κλιμακοστάσιο με δύο συμμετρικά σκέλη ως προς τον άξονα μιας ημικυλινδρικής καμάρας, η οποία γεφυρώνει μεγάλο πλατύσκαλο. Το τμήμα αυτό με τις συμμετρικές κλίμακες και την είσοδο ανάμεσά τους αποτελεί τυπικό δείγμα προσπέλασης στο θέατρο από δευτερεύουσες θέσεις περιμετρικά του κοίλου.Κάθετα σε αυτόν τον άξονα, και σε απόσταση από τον εξωτερικό δακτύλιο του θεάτρου, αποκαλύφθηκε ισχυρός τοίχος, ύψους 5 μ.,. ο οποίος αποτελούσε τον περίβολο του κτηρίου. Το τμήμα του κτηρίου, που ήλθε στο φως στα δύο οικόπεδα, αποτελεί μέρος μόνο ενός τεράστιου κτηρίου θεαμάτων, του μεγαλύτερου στην πόλη της Θεσσαλονίκης μετά τον υστερορωμαϊκό ιππόδρομο και πολύ πρωιμότερου από το ανάκτορο του Γαλερίου στα ανατολικά του.Το τμήμα του κτηρίου, που βρέθηκε χωροθετημένο στο νοτιοανατολικό άκρο της πόλης ταυτίστηκε με το γνωστό από τις πηγές θέατρο-στάδιο. Η διάρκεια ζωής του θεάτρου-σταδίου υπολογίζεται γύρω στους τρεις αιώνες, από τα τέλη του 1ου αιώνα μ.Χ. μέχρι τον 4ο αι. μ.Χ. Σε αυτό το χρονικό διάστημα δέχτηκε αρκετές επεμβάσεις, η σημαντικότερη από τις οποίες μπορεί να θεωρηθεί εκείνη που σχετίζεται με τον εξωραϊσμό του κτηρίου με την προσθήκη πλινθόκτιστων πεσσών και μαρμάρινων κιόνων περιμετρικά του εξωτερικού δακτυλίου. Η επέμβαση αυτή ίσως σχετίζεται με την ανέγερση του ανακτορικού συγκροτήματος του Γαλερίου ανατολικότερα, σε μια προσπάθεια του αρχιτέκτονα για άμεση προσπέλαση από το ανάκτορο στο κοίλο του θεάτρου, από όπου ο Γαλέριος θα απολάμβανε τα ρωμαϊκά θεάματα. Το θέατρο-στάδιο της Θεσσαλονίκης παραμένει προς το παρόν ασυντήρητο, καλυμμένο με άμμο για προσωρινή προστασία, μέχρι να εγκριθεί και να υλοποιηθεί η μελέτη ανάδειξής του.Γιώργος Βελένης και Πολυξένη Αδάμ-Βελένη, Αρχιτέκτονες, ΑρχαιολόγοιΕφορεία Αρχαιοτήτων Περιφέρειας ΘεσσαλονίκηςΔείτε την πλήρη Ταυτότητα του Αρχαίου Σταδίου/Θεάτρου Θεσσαλονίκης, εδώ.
